Hukuk Kliniği

Hukuk kliniği uygulaması, bir hukuk öğretimi yöntemi olduğu kadar hukuk fakültelerinin topluma yönelik doğrudan hizmette bulunma politikasının da bir sonucudur. Bu eğitim ve toplumsal sorumluluk politikası, dünyada 1960’lı yıllarda ABD’deki hukuk eğitiminde uygulanmaya başlandı. O tarihlerde, özellikle ırk ayrımcılığının altedilemediği bir toplum hayatı içinde, hukukun sağladığı güçten yoksun siyah Amerikalıların haklarının korunması hedefi ön plandaydı. Genel olarak hukuk kliniği uygulamasının geri planında, hukuk hizmetinden yeterince yararlanamayan toplum kesimlerinin de kendi hayatlarıyla ilgili sorunların çözümünde veya işlerinin takibinde, hukuktan yararlanmalarına olanak sağlamak ve destek vermek düşüncesi bulunur.

BİLGİ Hukuk Fakültesi, klinik eğitimine başladığı 2003 yılından önceki bir yıllık bir hazırlık dönemi boyunca, ABD’de, Washington, DC’deki American University ve Georgetown University; Macaristan’da, Budapeşte’deki Eötvös Lorand University (ELTE) ve Güney Afrika Cumhuriyeti’nde, Natal’de bulunan University of KwaZulu hukuk okulları ile klinik hukuk öğretimi alanındaki uzun ve güçlü deneyimlerini dikkate alarak işbirliğinde bulunmuş, bu merkezlerde ve İstanbul’da çalışma toplantıları düzenlemiş, bu alandaki kapasitesini arttırmaya yönelik bir program takip etmiştir.

Hukuk kliniği eğitimi, öğrencilerin hukuk bilgisini, gerçek hayat ilişkileri üzerinden sunacakları bir bilgi hizmeti sayesinde geliştirmelerini hedefler.

Hukuk Kliniği iki yarıyıl (Güz ve Bahar) süren  bir derstir.  Bu dersi alan öğrenciler, ilk yarıyılda dershane ve üniversite ortamı dışında yapacakları çalışmalara yönelik bir hazırlık döneminden geçmektedir. Öğrenciler, bu dönemde, müâkat yapma, görüşme ve iletişim kurma, hukuki problem tanımı ve çözümü, dezavantajlı gruplarla iletişim kurma, yoksulluk, sosyal dışlanma ve hukukun güçlendirme amacı üzerine beceriler kazandıktan sonra, ikinci dönemde “alan” çalışmalarına başlamaktadır.

Bu bağlamda, bu dersi alan öğrencilere iki farklı hukuki faaliyet alanı sunulmaktadır. Bunlardan ilki “Özel Hukuk Kliniği” başlığı altında yürütülen bir çalışmayı kapsamaktadır: Avukat tutma ve hukuki bilgiye erişme olanağı, içinde bulundukları sosyal ve ekonomik şartlar nedeniyle sınırlı olan kişilere, onlarla görüşülerek, hukuki araştırma yapıp, gerektiğinde yazılı oladak hukuki bilgi verilmektedir. Bazı durumlarda, Klinik öğrencilerinin başvuruda bulunan kişilerin ilgili kamu yönetimlerinde yapacağı başvurularda kendilerine refakat etmesi ve oradaki başvurularının hazırlanmasında da yardımcı olmaları da gerekmektedir.

Klinik öğrencilerinin yürüttüğü ikinci faaliyet alanı “Gündelik Hayatta Hukuk Kliniği” başlığına sahiptir. Bu çerçevede gerçekleştirilen çalışmalar arasında, Adalet Bakanlığı’nın izni ile İstanbul’da bulunan bazı cezaevlerindeki (Bakırköy, Maltepe, Ümraniye) hükümlü ve tutuklulara hem cezaevi hayatında hem de cezaevi dışında ihtiyaç duyabilecekleri hukuki bilgiler, bu cezaevlerinin kendi mekânlarında gerçekleştirilen ve dokuz hafta süren seminerler (dersler) şeklinde yürütülmektedir. 

Öğrenciler, her iki Klinik faaliyet alanında da, Hukuk Fakültesi’ndeki eğitimleri boyunca, diğer derslerde öğrendikleri teorik hukuk bilgilerini uygulama olanağı bulmakta, aynı zamanda gerçek hukuki uyuşmazlıklarla ilgili vakalarda, öğretim üyelerinin gözetiminde hukuken yol gösterici bir sorumluluk üstlenmektedirler. Klinik çalışmasının doğrudan doğruya ilgili kişilerle görüşerek yerine getiriliyor olması, bu sorumluluğun katsayısını daha da yükseltmektedir. Verilen sosyal hizmet kadar, bunun yerine getiriliş biçimi de, bir hukuk eğitiminde sahip olunması gereken bilgi, beceri ve sorumluluk bilinci bakımından büyük önem taşımaktadır.

BİLGİ Hukuk Fakültesi’nin Hukuk Kliniği programı, Fakültemizce, Türkiye eğitim çalışmaları ve bölge ülkelerinde de bu deneyimi paylaşmaya yönelik  bir iletişim ve işbirliği içinde olmuştur.  Örneğin Gündelik Hayatta Hukuk Kliniği’nin, 2005 yılında, Sabancı Üniversitesi Eğitim Reformu Girişimi  (ERG) tarafından belirlenen, “Eğitimde İyi Örnekler” arasında yer alması uygun bulunmuştur. Ayrıca, Bilgi Hukuk Kliniği mensuplarınca, Afganistan, İran, Lübnan, Mısır, Pakistan, Suriye ve Ürdün’deki hukuk öğretimi ve hukukçu eğitimi faaliyetleri çerçevesinde, İstanbul’da konferans ve eğitim çalışmaları düzenlenmiş; Afganistan, Lübnan ve Pakistan’da, Bilgi’de uygulanmakta olan Hukuk Kliniği modeli yerel hukuk çevrelerinin bilgisi ve tartışmasına sunulmuştur.